Tóm tắt
Hệ khuẩn chí đường ruột chứa khoảng 100 nghìn tỷ vi sinh vật, trong đó lợi khuẩn chiếm 85% và hại khuẩn 15%, đóng vai trò cộng sinh quan trọng với cơ thể người thông qua các chức năng như tổng hợp vitamin, sản xuất acid béo chuỗi ngắn (SCFAs), điều tiết hệ thần kinh trung ương, phát triển hệ miễn dịch và bảo vệ chống mầm bệnh. Khi hệ khuẩn chí mất cân bằng (dysbiosis) - đặc trưng bởi giảm lợi khuẩn Akkermansia muciniphila và Bacteroidetes, tăng tỷ số Firmicutes/Bacteroidetes - sẽ góp phần vào sinh bệnh học của các yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển.
Đối với tăng huyết áp, loạn khuẩn ruột làm giảm SCFAs và indole dẫn đến rối loạn điều hòa hệ Renin-Angiotensin và hệ giao cảm, đồng thời tăng Clostridium ramosum và vi khuẩn Gram âm làm tăng serotonin và lipopolysaccharide (LPS), gây co mạch và viêm. Chế độ ăn mặn vừa tác động trực tiếp lên các cơ chế tăng huyết áp kinh điển vừa gây loạn khuẩn ruột, tạo vòng xoắn bệnh lý.
Đối với đái tháo đường, ở typ 1, loạn khuẩn ruột gây giảm SCFAs, mất khả năng tự dung nạp miễn dịch, và tăng tính thấm niêm mạc ruột dẫn đến chuyển vị LPS, hoạt hóa TLR4 gây tổn thương tế bào beta. Ở typ 2, cơ chế tương tự kết hợp với thay đổi bể acid mật và tăng acid amin chuỗi phân nhánh (BCAAs) gây đề kháng insulin.
Đối với rối loạn lipid máu, khuẩn chí ruột ảnh hưởng qua các con đường SCFAs (giảm sinh lipid, tăng oxy hóa beta), trục TMA/TMAO (thúc đẩy hình thành tế bào bọt và vữa xơ động mạch), và chuyển hóa acid mật.
Về mặt điều trị bổ sung, nhiều nghiên cứu phân tích gộp cho thấy probiotics/synbiotics giúp cải thiện có ý nghĩa thống kê huyết áp tâm thu/tâm trương, đường huyết đói, HbA1C và HOMA-IR ở bệnh nhân tăng huyết áp, tiền đái tháo đường và đái tháo đường. Chế độ ăn Địa Trung Hải, nhịn đói ngắt quãng, chế độ ăn giàu chất xơ/polyphenol, và luyện tập thể lực hợp lý cũng có tác dụng tích cực thông qua điều biến hệ khuẩn chí ruột.
