Gánh nặng của người chăm sóc chính cho người bệnh Parkinson có sa sút trí tuệ
DOI:
https://doi.org/10.62511/vjn.47.2025.081Từ khóa:
Parkinson sa sút trí tuệ người chăm sóc chính gánh nặng chăm sóc thang điểm ZaritLượt tải xuống
Đã xuất bản
Số tạp chí
Chuyên mục
Thể loại
Cách trích dẫn
Tóm tắt
Bệnh Parkinson là bệnh thoái hóa thần kinh mạn tính, trong đó sa sút trí tuệ là biến chứng thường gặp, làm gia tăng mức độ suy giảm chức năng và phụ thuộc của người bệnh. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng đáng kể cho người chăm sóc chính. Ở người bệnh Parkinson có sa sút trí tuệ, gánh nặng chăm sóc mang tính đa chiều và phức tạp do sự kết hợp giữa rối loạn vận động và suy giảm nhận thức – hành vi. Trong bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam, việc đánh giá gánh nặng và các yếu tố liên quan ở người chăm sóc chính có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng các chiến lược chăm sóc và hỗ trợ phù hợp
Mục tiêu: Nghiên cứu nhằm đánh giá gánh nặng của người chăm sóc chính và nhận xét một số yếu tố liên quan.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thực hiện tại Viện Thần kinh Bạch Mai từ tháng 6 năm 2024 đến tháng 9 năm 2025 trên 100 người bệnh Parkinson được chẩn đoán theo tiêu chuẩn Ngân hàng Não Hội Parkinson Vương quốc Anh (UKPDSBB), trong đó sa sút trí tuệ được xác định theo tiêu chuẩn DSM-V, cùng với người chăm sóc chính.
Kết quả: Nghiên cứu cho thấy nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn ở cả người bệnh (52%) và người chăm sóc chính (57%). Phần lớn người bệnh có mức độ sa sút trí tuệ từ trung bình đến nặng (86%), 14% ở mức rất nặng, không ghi nhận trường hợp sa sút trí tuệ nhẹ. Gánh nặng chăm sóc đo bằng thang điểm Zarit (ZBI) cao hơn ở nữ so với nam (56,12±5,83 so với 53,19±5,61). Người lao động trí óc có gánh nặng chăm sóc thấp hơn lao động chân tay, tuy nhiên sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Con cái chăm sóc cha/mẹ chịu gánh nặng cao hơn so với bạn đời chăm sóc lẫn nhau. Các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê đến gánh nặng chăm sóc bao gồm gánh nặng thể chất, tinh thần/cảm xúc, xã hội, tài chính, mức độ phụ thuộc của người bệnh và tự phê bình bản thân (p<0,05).
Kết luận: sa sút trí tuệ ở người bệnh Parkinson làm gia tăng đáng kể gánh nặng cho người chăm sóc chính, đòi hỏi sự quan tâm toàn diện từ lâm sàng, y tế cộng đồng và chính sách xã hội nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và chất lượng cuộc sống cho cả người bệnh và người chăm sóc.
Tài liệu tham khảo
Chương N (2006). Một số bệnh thoái hóa và di truyền hệ thần kinh, Nhà xuất bản Y học Hà Nội, 67-97.
Nguyễn Bích Ngọc (2013). “Đánh giá gánh nặng của người chăm sóc cho bệnh nhân Alzheimer”. Tạp chí Y học dự phòng, 141 (5), 88-94.
Anne Fink (2023), “The Impact of Sex-Specific Survival on the Incidence of Dementia in Parkinson’s Disease”, International Parkinson and Movement Disorder Society, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
DOI: https://doi.org/10.1002/mds.29596
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/">
Bhimani R (2014). “Understanding the Burden on Caregivers of People with Parkinson’s: A Scoping Review of the Literature”. Rehabilitation research and practice, 2014 718527.
DOI: https://doi.org/10.1155/2014/718527
Nguyễn Thi Thanh Bình. Gánh nặng chăm sóc bệnh nhân Parkinson giai đoạn cuối. Đại học Y Hà Nội, 2019.
Mosley P E, Moodie R, Dissanayaka N (2017). “Caregiver Burden in Parkinson Disease: A Critical Review of Recent Literature”. Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology, 30 (5), 235-252.
DOI: https://doi.org/10.1177/0891988717720302
Poulshock S W, Deimling G T (1984). “Families Caring for Elders in Residence: Issues in the Measurement of Burden1”. Journal of Gerontology, 39 (2), 230-239.
DOI: https://doi.org/10.1093/geronj/39.2.230
Vi Ngọc Tuấn (2024), “Gánh nặng chăm sóc bệnh nhân Parkinson có sa sút trí tuệ”. Tạp chí Thần kinh học Việt Nam.
DOI: https://doi.org/10.62511/vjn.40.2024.009
Phan Thị Hoài Thu (2013). Nghiên cứu một số triệu chứng ngoài vận động và ảnh hưởng của chúng đối với chất lượng cuộc sống bệnh nhân Parkinson, Trường Đại học Y Hà Nội.
Trần Thị Thu Hằng (2024), “Nghiên cứu gánh nặng chăm sóc người bệnh Parkinson thể cứng giai đoạn III, IV, V”. Tạp chí Y học Việt Nam, tập 537, tr134 - 137.
DOI: https://doi.org/10.51298/vmj.v537i2.9219
Nguyễn Thế Anh (2008). Nghiên cứu một số đặc điểm chức năng nhận thức ở bệnh nhân Parkinson cao tuổi, Trường Đại học Y Hà Nội.
Emanuele Cereda (2016), “Dementia in Parkinson’s disease: Is male gender a risk factor?”, Parkinsonism Relat Disord jour, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
DOI: https://doi.org/10.1016/j.parkreldis.2016.02.024
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov">


