Vai trò điện sinh lý trong rối loạn vận động

Đặng Thị Huyền Thương; Trần Ngọc Tài

Trang chủ

Tổng quan Số phát hành: Số 37 - 2023 Rối loạn vận động

Vai trò điện sinh lý trong rối loạn vận động

Xuất bản: tháng 6 22, 2023

Lượt đọc: 0

Tóm tắt

Chẩn đoán rối loạn vận động chủ yếu dựa vào quan sát lâm sàng và bệnh sử, tuy nhiên các khảo sát điện sinh lý thần kinh là công cụ bổ sung quan trọng giúp làm rõ bản chất, nguồn gốc của vận động bất thường và phân biệt rối loạn chức năng với rối loạn thực thể. Bài tổng quan trình bày các kỹ thuật điện sinh lý chính gồm điện cơ bề mặt, điện não (EEG), phối hợp điện cơ-điện não với trung bình hóa ngược (Jerk-Locked Back-Averaging), điện thế Bereitschaft, điện thế gợi cảm giác thân thể (SEPs), phản xạ C, phản xạ nháy mắt, phản xạ giật mình, và kích thích từ trường xuyên sọ (TMS).

Đối với run, điện cơ bề mặt kết hợp đo gia tốc giúp phân biệt các loại run khác nhau (run Parkinson, run vô căn, run sinh lý tăng cường, run tiểu não, run Holmes, run loạn trương lực, run tư thế đứng, run chức năng) dựa trên tần số, kiểu hoạt động cơ đồng vận-đối vận và đáp ứng với gắn tạ. Đối với giật cơ, phân loại dựa trên nguồn gốc (vỏ não, vỏ-dưới vỏ, dưới vỏ, tủy sống, ngoại biên) được xác định qua đặc điểm điện cơ, điện não và phản xạ C. Đối với loạn trương lực, đặc điểm chính là sự đồng co cơ của cơ đồng vận-đối vận, hữu ích trong đánh giá loạn trương lực khu trú và hỗ trợ chọn cơ tiêm Botulinum toxin.

Điện sinh lý ngày càng có vai trò quan trọng trong phân biệt các rối loạn vận động chức năng (tâm lý) với bệnh thực thể, thông qua các dấu hiệu như hiện tượng ngưng run khi cử động tay đối bên, tính không đều của run/giật cơ, và sự hiện diện của điện thế Bereitschaft. Các bác sĩ lâm sàng cần phối hợp kết quả điện sinh lý với dấu hiệu lâm sàng để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Từ khóa

điện sinh lý rối loạn vận động run giật cơ loạn trương lực

Tài liệu tham khảo

Hallett, M., B.T. Shahani, and R.R. Young, EMG analysis of stereotyped voluntary movements in man. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 1975. 38(12): p. 1154-62.

Galloway, G., Book Review: Clinical Neurophysiology. 2017. 34(6): p. 550-551.

van der Salm, S.M., et al., The bereitschaftspotential in jerky movement disorders. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2012. 83(12): p. 1162-7.

Cassim, F. and E. Houdayer, Neurophysiology of myoclonus. Neurophysiol Clin, 2006. 36(5-6): p. 281-91.

Shibasaki, H., Electrophysiological studies of myoclonus. Muscle Nerve, 2000. 23(3): p. 321-35.

Valls-Sole, J. and G. Defazio, Blepharospasm: Update on Epidemiology, Clinical Aspects, and Pathophysiology. Front Neurol, 2016. 7: p. 45.

Elble, R.J. and J. McNames, Using Portable Transducers to Measure Tremor Severity. Tremor Other Hyperkinet Mov (N Y), 2016. 6: p. 375.

Deuschl, G., et al., The clinical and electrophysiological investigation of tremor. Clin Neurophysiol, 2022. 136: p. 93-129.

Deuschl, G., P. Bain, and M. Brin, Consensus statement of the Movement Disorder Society on Tremor. Ad Hoc Scientific Committee. Mov Disord, 1998. 13 Suppl 3: p. 2-23.

10.

Elble, R.J., Characteristics of physiologic tremor in young and elderly adults. Clin Neurophysiol, 2003. 114(4): p. 624-35.

11.

Vial, F., et al., How to do an electrophysiological study of tremor. Clin Neurophysiol Pract, 2019. 4: p. 134-142.

12.

Vaillancourt, D.E., A.B. Slifkin, and K.M. Newell, Regularity of force tremor in Parkinson's disease. Clin Neurophysiol, 2001. 112(9): p. 1594-603.

13.

Caviness, J.N., et al., Incidental Lewy body disease: electrophysiological findings suggesting pre-clinical Lewy body disorders. Clin Neurophysiol, 2011. 122(12): p. 2426-32.

14.

Zhang, J., et al., Differential Diagnosis of Parkinson Disease, Essential Tremor, and Enhanced Physiological Tremor with the Tremor Analysis of EMG. Parkinson's Disease, 2017. 2017: p. 1597907.

15.

Hallett, M., Overview of human tremor physiology. Mov Disord, 1998. 13 Suppl 3: p. 43-8.

16.

Elble, R.J., Essential tremor frequency decreases with time. Neurology, 2000. 55(10): p. 1547-51.

17.

Sabra, A.F. and M. Hallett, Action tremor with alternating activity in antagonist muscles. Neurology, 1984. 34(2): p. 151-6.

18.

Brennan, K.C., et al., Is essential tremor predominantly a kinetic or a postural tremor? A clinical and electrophysiological study. Mov Disord, 2002. 17(2): p. 313-6.

19.

Apartis, E., Clinical neurophysiology in movement disorders. Handb Clin Neurol, 2013. 111: p. 87-92.

20.

Lücking, C.H. and B. Hellwig, Chapter 25 Uncommon tremors, in Handbook of Clinical Neurophysiology, M. Hallett, Editor. 2003, Elsevier. p. 397-415.

21.

Heilman, K.M., Orthostatic tremor. Arch Neurol, 1984. 41(8): p. 880-1.

22.

Brown, P. and P.D. Thompson, Electrophysiological aids to the diagnosis of psychogenic jerks, spasms, and tremor. Mov Disord, 2001. 16(4): p. 595-9.

23.

Merchant, S.H., D. Haubenberger, and M. Hallett, Mirror movements or functional tremor masking organic tremor. Clin Neurophysiol Pract, 2018. 3: p. 107-113.

24.

Kumru, H., et al., Transient arrest of psychogenic tremor induced by contralateral ballistic movements. Neurosci Lett, 2004. 370(2-3): p. 135-9.

25.

Deuschl, G., et al., Diagnostic and pathophysiological aspects of psychogenic tremors. Mov Disord, 1998. 13(2): p. 294-302.

26.

Raethjen, J., et al., Two different pathogenetic mechanisms in psychogenic tremor. Neurology, 2004. 63(5): p. 812-5.

27.

Schwingenschuh, P. and G. Deuschl, Functional tremor. Handb Clin Neurol, 2016. 139: p. 229-233.

28.

Kamble, N.L. and P.K. Pal, Electrophysiological evaluation of psychogenic movement disorders. Parkinsonism Relat Disord, 2016. 22 Suppl 1: p. S153-8.

29.

Grippe, T., et al., How can neurophysiological studies help with movement disorders characterization in clinical practice? A review. Arq Neuropsiquiatr, 2020. 78(8): p. 512-522.

30.

Hitomi, T., et al., Generators and temporal succession of giant somatosensory evoked potentials in cortical reflex myoclonus: epicortical recording from sensorimotor cortex. Clin Neurophysiol, 2006. 117(7): p. 1481-6.

31.

Caviness, J.N. and M. Kurth, Cortical Myoclonus in Huntington's disease associated with an enlarged somatosensory evoked potential. Mov Disord, 1997. 12(6): p. 1046-51.

32.

Ikeda, A., et al., Cortical tremor: a variant of cortical reflex myoclonus. Neurology, 1990. 40(10): p. 1561-5.

33.

Caviness, J.N., et al., Small-amplitude cortical myoclonus in Parkinson's disease: physiology and clinical observations. Mov Disord, 2002. 17(4): p. 657-62.

34.

Shibasaki, H., et al., Periodic synchronous discharge and myoclonus in Creutzfeldt-Jakob disease: diagnostic application of jerk-locked averaging method. Ann Neurol, 1981. 9(2): p. 150-6.

35.

Hallett, M., et al., Reticular reflex myoclonus: a physiological type of human post-hypoxic myoclonus. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 1977. 40(3): p. 253-64.

36.

Roze, E., et al., Propriospinal myoclonus revisited: Clinical, neurophysiologic, and neuroradiologic findings. Neurology, 2009. 72(15): p. 1301-9.

37.

Erro, R., et al., Clinical diagnosis of propriospinal myoclonus is unreliable: an electrophysiologic study. Mov Disord, 2013. 28(13): p. 1868-73.

38.

Merchant, S.H.I., et al., Myoclonus: An Electrophysiological Diagnosis. Mov Disord Clin Pract, 2020. 7(5): p. 489-499.

39.

Hallett, M., Physiology of psychogenic movement disorders. J Clin Neurosci, 2010. 17(8): p. 959-65.

40.

Coleman, R.M., C.P. Pollak, and E.D. Weitzman, Periodic movements in sleep (nocturnal myoclonus): relation to sleep disorders. Ann Neurol, 1980. 8(4): p. 416-21.

41.

Deuschl, G., et al., Clinical and polymyographic investigation of spasmodic torticollis. J Neurol, 1992. 239(1): p. 9-15.

42.

Nijmeijer, S.W., et al., Cervical dystonia: improved treatment response to botulinum toxin after referral to a tertiary centre and the use of polymyography. Parkinsonism Relat Disord, 2013. 19(5): p. 533-8.

43.

Quartarone, A., et al., Abnormal sensorimotor plasticity in organic but not in psychogenic dystonia. Brain, 2009. 132(Pt 10): p. 2871-7.

Tác giả

Đặng Thị Huyền Thương Bệnh viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh; Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh Trần Ngọc Tài Bệnh viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh; Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh