Tóm tắt
Phẫu thuật đã trở thành phương pháp điều trị trong một số bệnh lý rối loạn vận động như bệnh Parkinson, run vô căn và loạn trương lực. Phẫu thuật được chỉ định khi bệnh nhân kháng trị với điều trị nội khoa hoặc có nhiều biến chứng của việc dùng thuốc. Các phương pháp điều trị bằng phẫu thuật đã thay đổi công cuộc điều trị bệnh Parkinson và các rối loạn vận động khác như run vô căn, loạn trương lực. Các lựa chọn điều trị triệu chứng vận động trong các bệnh lý này bao gồm: đặt điện cực kích thích não sâu, phẫu thuật gây tổn thương (đốt cầu nhạt trong - pallidotomy, đốt đồi thị - thalamotomy, đốt nhân dưới đồi - subthalamotomy), và các dụng cụ truyền thuốc đồng vận dopamine liên tục. Các liệu pháp điều trị này có một trong hai tác dụng sau: cải thiện các triệu chứng vận động thông qua kích thích hoặc gây tổn thương có mục tiêu trên vòng mạch vận động, hoặc đưa thuốc đồng vận dopamine vào cơ thể liên tục.
Quyết định lựa chọn phương pháp nào là quyết định của một nhóm làm việc gồm các bác sĩ thần kinh, phẫu thuật thần kinh, tâm thần kinh, dựa trên các yếu tố: tình trạng lâm sàng của người bệnh, hiệu quả, tính dễ sử dụng, nguy cơ của phương pháp điều trị, với mục tiêu cải thiện triệu chứng bệnh và chất lượng cuộc sống. Liệu pháp kích thích não sâu (Deep Brain Stimulation - DBS) liên quan đến việc điều hòa mạng lưới thần kinh bằng dòng điện được cung cấp thông qua các điện cực được cấy ghép vào não, kết nối với máy kích thích thần kinh. Kể từ khi levodopa được đưa vào sử dụng trong điều trị, liệu pháp kích thích não sâu được xem là bước đột phá quan trọng thứ hai trong điều trị bệnh Parkinson.
Năm 1987, Benabid và cộng sự đã báo cáo về sự ức chế tình trạng run khi kích thích điện tần số cao ở vùng đồi thị. Phương pháp phẫu thuật này mang lại một cách tiếp cận kiểm soát run có thể đảo ngược và điều chỉnh được, so với phẫu thuật gây tổn thương, và cuối cùng DBS đã được FDA chấp thuận để điều trị run vô căn và run trong bệnh Parkinson một bên. Sau bước phát triển này, dựa trên kinh nghiệm trước đó với phẫu thuật gây tổn thương cầu nhạt và sự cải thiện rõ rệt các triệu chứng bệnh Parkinson khi gây tổn thương nhân dưới đồi ở động vật linh trưởng, kích thích điện tần số cao ở phần cầu nhạt trong và nhân dưới đồi đã được thực hiện. Với kết quả từ các thử nghiệm lâm sàng, FDA đã chấp thuận ứng dụng DBS trong điều trị bệnh Parkinson vào năm 2003. Lĩnh vực DBS không ngừng phát triển cùng với những tiến bộ trong hiểu biết về cơ chế thần kinh, đổi mới công nghệ, và sự phát triển của các hệ thống DBS thế hệ tiếp theo.
Tại Việt Nam, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương là cơ sở đầu tiên được phê duyệt thực hiện phẫu thuật kích thích não sâu điều trị bệnh Parkinson, đã thực hiện hơn 50 trường hợp kể từ năm 2012, đạt được kết quả rất khả quan (cải thiện điểm UPDRS phần III 39% khi không dùng thuốc, giảm liều levodopa hằng ngày 50,8%), giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.
