Tóm tắt
Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một trong những rối loạn phát triển thần kinh khởi phát ở trẻ em phổ biến nhất, đặc trưng bởi ba nhóm triệu chứng cốt lõi: giảm chú ý, tăng động và xung động, gây ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, học tập, hành vi, cảm xúc và xã hội. Tỷ lệ hiện mắc ở trẻ em độ tuổi đi học dao động từ 9-15%, với tỷ lệ nam/nữ là 4:1 đối với thể tăng động chủ yếu và 2:1 đối với thể giảm chú ý chủ yếu; tại Việt Nam, tỷ lệ được báo cáo từ 2,68% đến 4%. ADHD thường đi kèm với rối loạn thách thức chống đối, rối loạn cư xử, lo âu, trầm cảm, rối loạn học tập, rối loạn phối hợp phát triển, rối loạn phổ tự kỷ và rối loạn giấc ngủ. Cơ chế bệnh sinh chưa được hiểu rõ hoàn toàn nhưng liên quan đến rối loạn di truyền trong chuyển hóa catecholamine tại vỏ não, với các nghiên cứu di truyền cho thấy tỷ lệ tương hợp lên đến 92% ở trẻ song sinh đồng hợp tử; yếu tố môi trường đóng vai trò thứ yếu. Chẩn đoán dựa theo tiêu chuẩn DSM-5, yêu cầu triệu chứng xuất hiện trước 12 tuổi, ở nhiều môi trường sống, kéo dài ít nhất 6 tháng, gây ảnh hưởng chức năng vượt quá mức phát triển bình thường. Điều trị bằng thuốc hàng đầu bao gồm nhóm kích thần (methylphenidate, dextroamphetamine) và atomoxetine, với thuốc chống trầm cảm và clonidin là lựa chọn thứ 2 và thứ 3; can thiệp hành vi và giáo dục là các biện pháp hỗ trợ thiết yếu. Tiên lượng cho thấy 40-70% trẻ mắc bệnh vẫn còn triệu chứng ở tuổi vị thành niên, khoảng 50% tồn tại đến tuổi trưởng thành, với nguy cơ dài hạn tăng cao về rối loạn nhân cách chống đối xã hội, sử dụng chất gây nghiện, trầm cảm và lo âu.
