Tóm tắt
Xuất huyết dưới nhện do vỡ phình động mạch (aSAH) là tình trạng bệnh lý nghiêm trọng, có thể gây tử vong. Bài viết là bản lược dịch khuyến cáo năm 2023 của Hội Tim mạch Mỹ/Hội Đột quỵ Mỹ (AHA/ASA), cung cấp hướng dẫn toàn diện từ chẩn đoán đến điều trị và phục hồi chức năng cho bệnh nhân aSAH.
Về chẩn đoán, cần sử dụng thang điểm lâm sàng (Hunt-Hess, WFNS) để đánh giá mức độ nặng ban đầu. Quy trình chẩn đoán dựa trên thời gian khởi phát đau đầu (dưới hoặc trên 6 giờ) để quyết định giữa CT não đơn thuần hay kết hợp chọc dò tủy sống; quy tắc Ottawa SAH hỗ trợ sàng lọc nguy cơ. DSA được chỉ định khi CTA âm tính nhưng nghi ngờ cao hoặc để lập kế hoạch can thiệp.
Về điều trị phình mạch, nên loại bỏ hoàn toàn phình mạch càng sớm càng tốt (tốt nhất trong 24 giờ). Lựa chọn giữa thả coil và kẹp clip phụ thuộc vào vị trí phình mạch, tuổi bệnh nhân và đặc điểm giải phẫu - nhìn chung thả coil được ưu tiên cho tuần hoàn sau và bệnh nhân độ thấp phù hợp cả hai phương pháp, trong khi kẹp clip có thể ưu tiên ở bệnh nhân trẻ. Các kỹ thuật hỗ trợ như stent, dụng cụ chuyển dòng được áp dụng cho các trường hợp phức tạp (cổ rộng, hình thoi).
Về quản lý biến chứng, nimodipine đường uống là biện pháp chính giúp ngăn ngừa thiếu máu não muộn (DCI) và cải thiện kết cục chức năng; statin và magiê tiêm tĩnh mạch không được khuyến cáo. Cần theo dõi co thắt mạch bằng TCD, CTA/CTP; xử trí co thắt mạch có triệu chứng bằng tăng huyết áp, giãn mạch nội động mạch hoặc nong mạch khi cần. Não úng thủy cấp cần dẫn lưu dịch não tủy khẩn cấp; động kinh chỉ dự phòng ở nhóm nguy cơ cao, tránh dùng phenytoin kéo dài.
Về phục hồi chức năng, cần sàng lọc sớm và liên tục các rối loạn nhận thức, trầm cảm, lo âu và rối loạn chức năng tình dục; áp dụng phục hồi chức năng đa ngành sớm. Cuối cùng, bệnh nhân sau điều trị phình mạch cần được theo dõi hình ảnh mạch máu định kỳ để phát hiện tái phát hoặc phình mạch mới, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao (tuổi trẻ, tiền sử gia đình, đa phình mạch, giới nữ).
